Фаронса ва Нидерланд хостори таҳқиқи мустақили рӯйдодҳои Бадахшон шуданд
Дар баррасии вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон дар Женева кишварҳои Фаронса ва Нидерланд масъалаи рӯйдодҳои Бадахшонро матраҳ карда, таҳқиқи мустақил ва риояи кафолатҳои додгоҳиро талаб карданд. Ин тавсияҳо дар ҳоле ироа шуданд, ки Кумитаи зидди шиканҷаи СММ низ аз набудани таҳқиқоти фаврӣ, муассир ва мустақил дар бораи куштор, шиканҷа ва боздоштҳои худсарона дар ин минтақа изҳори нигаронӣ кардааст.
Дар нишасти 53-юми Гурӯҳи кории Баррасии даврии универсалӣ, ки рӯзи 5 ноябри соли 2026 дар Женева Тоҷикистонро баррасӣ кард, Фаронса хостааст, марги ғайринизомиён ва нақзи ҳуқуқи инсон дар Бадахшон дар солҳои 2021 ва 2022 мустақилона, беғаразона ва шаффоф таҳқиқ шаванд.
Нидерланд низ тавсия додааст, ки ҳамаи амалҳои давлат дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон бо риояи пурраи ҳуқуқи инсон ва волоияти қонун анҷом шаванд. Дар тавсияи ин кишвар таҳқиқоти мустақил ва мурофиаҳои одилона аз роҳҳои таъмини ин талаб ном бурда шудаанд.
Кумитаи СММ қаблан низ таҳқиқ талаб карда буд
Масъалаи ҷавобгарии режими саркубгари Тоҷикистон барои рӯйдодҳои Бадахшон пеш аз нишасти ноябр низ дар санадҳои СММ матраҳ шуда буд.
Кумитаи зидди шиканҷа дар бандҳои 30 ва 31-и хулосаҳои худ дар бораи Тоҷикистон аз набудани таҳқиқоти фаврӣ, муассир ва мустақил дар бораи шиканҷа, бадрафторӣ, истифодаи аз ҳад зиёди нерӯ, кушторҳо ва боздоштҳои худсарона ҳангоми тазоҳуроти асосан осоиштаи солҳои 2021–2022 изҳори нигаронӣ кардааст.
Кумита ба гузоришҳо дар бораи 40 фавт, 24 маҷрӯҳ, аз ҷумла 13 намояндаи нерӯҳои амниятӣ, ва боздоштҳои сершумори худсарона ишора мекунад. Ин рақамҳо маълумоти гузоришҳои мавриди истиноди кумитаанд.
СММ аз Тоҷикистон хостааст, ҳамаи ин иддаоҳо таҳқиқ, шахсони масъул ба ҷавобгарӣ кашида ва ба қурбониён ё пайвандони онҳо ҷуброни пурра дода шавад. Кумита ҳамчунин нашри омори шикоятҳо, тафтишот ва ҳукмҳои марбут ба шиканҷаро тавсия додааст.
Ҳукмҳои тӯлонӣ пас аз мурофиаҳои пӯшида
Созмони Human Rights Watch дар гузориши пешниҳодкардааш барои баррасии Тоҷикистон дар СММ мегӯяд, то соли 2023 нисбат ба 205 сокини Бадахшон дар робита ба рӯйдодҳои солҳои 2021–2022 баъди мурофиаҳои пӯшида ҳукм содир шуда буд.
Ба иттилои созмон, 11 нафар ҳукми ҳабси абад гирифтаанд. Дар миёни маҳкумшудагон рӯзноманигорон, вакилон ва фаъолони ҷомеаи шаҳрвандӣ ҳастанд.
Human Rights Watch аз ҷумла парвандаҳои рӯзноманигор Улфатхоним Мамадшоева ва ҳуқуқшинос Манучеҳр Холиқназаровро зикр карда, одилона будани мурофиаҳоро зери суол мебарад. Созмон ҳамчунин аз фавти панҷ фаъоли помирӣ дар маҳбас дар соли 2025 хабар дода, мегӯяд, то замони таҳияи гузориш ин фавтҳо таҳқиқ нашуда буданд.
Мақомоти Тоҷикистон чӣ мегӯянд?
Мақомоти Тоҷикистон арзёбии ҳомиёни ҳуқуқро қабул надоранд ва амалиёти худро дар Бадахшон ба зарурати таъмини амният ва мубориза бо гурӯҳҳои ҷиноӣ рабт медиҳанд.
Тибқи гузориши Хадамоти иттилоотии СММ аз баррасии Тоҷикистон дар Кумитаи зидди шиканҷа, ҳайати Тоҷикистон моҳи апрели соли 2026 истифодаи чораҳои ғайриқонунӣ ва боздоштҳои худсаронаро рад кардааст.
Намояндагони ҳукумат гуфтаанд, ки дар минтақа ошӯб ва ҳамла ба кормандони мақомоти интизомӣ рух дода, гурӯҳҳои ҷиноӣ бо гурӯҳҳои террористӣ дар Афғонистон робита доштаанд. Ба гуфтаи ҳайат, амалҳои мақомоти интизомӣ ба ҳифзи аҳолии осоишта равона шуда буданд. Ин мавқеи ҳукумати Тоҷикистон аст; кумитаи СММ, бо вуҷуди ин тавзеҳот, талаби таҳқиқи мустақилро дар хулосаҳои худ нигоҳ доштааст.
Талаби таҳқиқ
Тавсияи Фаронса бевосита ба муайян кардани ҳолатҳои марги ғайринизомиён ва нақзи ҳуқуқи инсон дахл дорад. Тавсияи Нидерланд доираи васеътар дошта, ҳам амалҳои мақомоти давлатӣ ва ҳам ноодилона будани мурофиаҳоро дар бар мегирад.
