
Нӯшофарин Нозирӣ: хушунат алайҳи занон набояд «кори оилавӣ» шумурда шавад
Муҳаққиқи масъалаҳои гендерӣ ва амният Нӯшофарин Нозирӣ дар мусоҳиба бо The Diplomat, ки 13 ноябри соли 2026 нашр шуд, камбудиҳои инъикоси хушунат алайҳи занон ва вокуниши мақомоти Тоҷикистонро баррасӣ кардааст. Мусоҳибаро Катарина Путз (Catherine Putz) анҷом додааст.
Таҳқиқоти ӯ маводи русии «Азия-Плюс» ва саҳифаи Instagram-и милитсияи Душанберо аз январи 2023 то октябри 2024 фаро мегирад: 59 мақолаи расонаӣ ва 16 паёми марбут ба хушунати ҷинсӣ ва гендерӣ таҳлил шудаанд.
Ба гуфтаи Нозирӣ, таваҷҷуҳи расонаҳо бештар баъди ҳодисаҳои пурсарусадо ё маъракаҳои байналмилалӣ боло меравад. Чунин инъикоси фосилавӣ пайгирии доимии масъаларо душвор мекунад.
Муҳаққиқ набудани таркиби махсуси ҷинояти хушунати хонаводагиро монеаи ҷавобгарӣ медонад. Ӯ ҳамчунин аз маломат кардани ҷабрдидагон дар шабакаҳои иҷтимоӣ нигарон аст ва ба журналистон тавсия медиҳад, ки ризоияти огоҳонаи ҷабрдидаро гиранд, амнияти ӯро ҳифз кунанд ва аз ҳангомасозӣ бипарҳезанд. Пешниҳодҳои дигараш омӯзиши кормандони милитсия, афзоиши кормандони зан ва таъсиси низоми ягонаи омор мебошанд.
Нигарониҳои Нозирӣ бо арзёбиҳои дигари ҳуқуқӣ низ ҳамоҳанганд. Комиссияи байналмилалии ҳуқуқшиносон ва созмони «Ҳуқуқ ва беҳбудӣ» дар пешниҳоди муштараки худ барои баррасии Тоҷикистон дар СММ дар соли 2026 хостаанд, ки хушунати хонаводагӣ ва таҷовуз дар издивоҷ ошкоро ҷиноят эътироф шаванд.
Онҳо ҳамчунин тавсия додаанд, ки ҷабрдидагони хушунати гендерӣ ба ёрии ройгони ҳуқуқӣ дастрасӣ дошта бошанд ва таъқиби чунин ҷиноятҳо ба масъулияти давлат гузошта шавад. Ин пешниҳодҳо ба дастрасӣ ба адвокат ва тартиби пешбурди парванда ҳамчун шартҳои ҳимояи ҷабрдида таваҷҷуҳ медиҳанд.
Ин масъала дар баррасии ҳуқуқи инсони Тоҷикистон дар Женева низ матраҳ шуд. Британия дар баёнияи нашршудаи 6 ноябри соли 2026 тавсия дод, ки тамоми шаклҳои хушунати хонаводагӣ ва хушунат аз ҷониби шарики зиндагӣ ҷиноят эътироф шаванд.
Мақомоти Тоҷикистон, дар навбати худ, аз омода шудани тағйироти қонунгузорӣ хабар додаанд. Тибқи сабти суханрониҳои баррасии 5 ноябр дар сомонаи СММ, намояндаи ҳайати Тоҷикистон гуфт, ки дар лоиҳаи нави Кодекси ҷиноятӣ моддаи алоҳидаи 153 барои хушунати хонаводагӣ пешбинӣ шудааст. Ба гуфтаи ӯ, он хушунати ҷисмонӣ, равонӣ, иқтисодӣ ва ҷинсиро фаро мегирад.
Тибқи натиҷаҳои Таҳқиқоти тиббию демографии соли 2023, ки Агентии омори Тоҷикистон нашр кардааст, 12 дарсади занони аз 15 то 49-сола гуфтаанд, ки дар тӯли зиндагӣ хушунати ҷисмонӣ ё ҷинсиро таҷриба кардаанд. Дар таҳқиқоти соли 2017 ин нишондиҳанда 24 дарсад буд.
Human Rights Watch дар гузориши соли 2019 натиҷаи таҳқиқоти соли 2016-ро овардааст, ки аз миёни 400 мусоҳиб дар шаш минтақаи Тоҷикистон, 97 дарсади мардон ва 72 дарсади занон бовар доштаанд, ки зан барои нигоҳ доштани оила бояд хушунатро таҳаммул кунад.
Аз муқоисаи ин манбаъҳо бармеояд, ки самаранокии ислоҳотро танҳо бо қабули моддаи нав чен кардан кофӣ нест. Меъёри амалӣ сабти шикоят, таҳқиқи дуруст, дастрасии ҷабрдида ба ҳимояву ёрии ҳуқуқӣ ва пайгирии шаффофи натиҷаи парванда мебошад. Барои расонаҳо идомаи гузориш баъди хабари аввал метавонад ба равшан шудани вокуниши мақомот ва сарнавишти ҷабрдида кумак кунад.
