Пирӯзии демократҳои ИМА ва Осиёи Марказӣ: коршиносон чӣ тағйиротро интизоранд?
Пирӯзии демократҳо дар интихоботи миёндавраии Амрико метавонад назорати сиёсати Доналд Трампро бештар кунад, аммо коршиносони масоили Осиёи Марказӣ интизори гардиши куллии сиёсати Вашингтон дар минтақа нестанд. Ба арзёбии онҳо, манфиатҳои тиҷоратӣ ҳамкориро нигоҳ медоранд, дар ҳоле ки ҳуқуқи инсон метавонад дар муҳокимаҳои Конгресс ҷойгоҳи бештар пайдо кунад.
Тибқи натиҷаҳои эълоншуда то 4 ноябр, демократҳо аксарияти ҳар ду палатаи Конгрессро ба даст овардаанд. Ҳисобкунии баъзе ҳавзаҳо идома дошт. Конгресси нав моҳи январи соли 2027 ба кор оғоз мекунад.
Кэтрин Путс, сармуҳаррири The Diplomat ва коршиноси Осиёи Марказӣ, дар суҳбат бо Kursiv Uzbekistan, ки 5 ноябр нашр шуд, таъсири Конгрессро ба сиёсати хориҷӣ маҳдуд арзёбӣ мекунад.
«Онҳо бештар ба мушкилоти дохилӣ тамаркуз хоҳанд кард», — гуфт Путс дар бораи демократҳо. Ӯ ҳамзамон эҳтимоли муҳокимаҳои сахттар дар бораи сиёсати хориҷии маъмурияти Трампро истисно намекунад.
Ба гуфтаи Путс, кумитаҳои Конгресс метавонанд муносибат бо Осиёи Марказиро дақиқтар бисанҷанд. Қонунгузорони алоҳида метавонанд ба ҳуқуқи инсон ва волоияти қонун таваҷҷуҳи бештар диҳанд. Бо вуҷуди ин, ӯ интизор надорад, ки минтақа яке аз мавзӯъҳои асосии Конгресс гардад.
Стивен Бланд, рӯзноманигор ва пажӯҳишгари Осиёи Марказӣ, дар таҳлили 4 ноябри The Times of Central Asia ба манфиати иқтисодии худи Амрико такя мекунад.
Ӯ менависад, демократҳо рӯзномаи ҳамкорӣ бо минтақаро ба мерос мегиранд, ки ҳизби худашон низ дар ташаккули он саҳм дошт. Ба таъбири ӯ, аҳамияти минтақа барои ширкатҳои амрикоӣ бо фармоишҳое муайян мешавад, ки «аз аксарияти як Конгресс дарозтар умр мебинанд».
Бланд аз созишномаи 4,2-миллиарддолларии Қазоқистон бо Wabtec ва фармоишҳои Boeing аз ҷониби ширкати ҳавопаймоии Ӯзбекистон мисол меорад. Ба арзёбии ӯ, ин харидҳо ба Остона ва Тошканд имкон медиҳанд ҳамкориро бо далели фармоиш ва ҷойҳои кор барои корхонаҳои амрикоӣ ҳимоя кунанд. Ӯ таъкид мекунад, ки ҳамкории маъданӣ аз давраи Байден ба давраи Трамп гузаштааст ва ба як ҳизб маҳдуд нест.
Мисолҳои Бланд бештар ба Қазоқистону Ӯзбекистон дахл доранд. Аз онҳо наметавон хулоса кард, ки Тоҷикистон низ худкор чунин вазни тиҷоратӣ ё имкони таъсир дорад.
Таҳлили Qazinform аз 5 ноябр ба маҳдудиятҳои демократҳо ишора мекунад ва менависад, ки “онҳо метавонанд фишор оваранд, таҳқиқ кунанд ва қабули қарорҳоро ба таъхир андозанд, вале барои шикастани ветои президент ба танҳоӣ овози кофӣ надоранд.”
Ин расона бекор кардани маҳдудиятҳои тиҷоратии Ҷексон–Вэник барои Қазоқистонро яке аз санҷишҳои амалӣ медонад. Ба арзёбии он, пуштибонии ҳар ду ҳизб имкони пешрафтро нигоҳ медорад, аммо қабули қонунро кафолат намедиҳад.
Аз гуфтаҳои Путс ва таҳлили Бланд ду интизорӣ бармеояд. Ин ҳам бошад, ин аст, ки назорати сиёсӣ метавонад сахттар шавад, вале робитаҳои иқтисодӣ эҳтимол идома меёбанд. Барои Тоҷикистон бояд дид, ки таваҷҷуҳ ба ҳуқуқи инсон ба муҳокима ё қарори мушаххас табдил меёбад ё не.