БОР барои тавсеаи фарогирии нафақа дар Тоҷикистон 20,5 миллион доллар ҷудо кард
Паём ТВ, 4 октябри 2026. Бонки рушди Осиё (БОР) барои тавсеаи фарогирии нафақа ва навсозии низоми пардохти нафақаву дигар кумакҳои иҷтимоӣ дар Тоҷикистон 20,5 миллион доллар грант тасдиқ кардааст.
БОР дар баёнияи рӯзи 2 октябр гуфт, ки тарҳ бояд дастрасӣ ба хизматрасониҳои иҷтимоиро осонтар ва амнтар кунад. Ба гуфтаи бонк, сатҳи нафақа дар Тоҷикистон аз пасттаринҳо дар Осиёи Марказӣ ва Қафқози Ҷанубӣ аст ва қисми зиёди коргарони ғайрирасмӣ, мавсимӣ, худмашғулон ва муҳоҷирони меҳнатӣ берун аз низоми нафақа мемонанд.
Аз маблағи тасдиқшуда 19,5 миллион доллар аз Фонди рушди Осиё ва як миллион доллар аз Фонди технологияҳои сатҳи баланд, ки аз ҷониби ҳукумати Ҷопон тавассути БОР маблағгузорӣ мешавад, дода хоҳад шуд. БОР мегӯяд, 12,32 миллион доллари ин бастаи молӣ барои коҳиши паёмадҳои иқтисодии низоъ дар Ховари Миёна пешбинӣ шудааст.
Дар баёнияи БОР муҳлати иҷрои тарҳ ва меъёрҳои дақиқи тавсеаи фарогирии нафақа дар матни мухтасари хабарӣ шарҳ дода нашудааст.
Ба иттилои бонк, болоравии нархи ғизо ва сӯзишворӣ, мушкилоти ҳамлу нақлу таъминот ва номуайянӣ дар муҳоҷирати меҳнатӣ ба хонаводаҳои камдаромад, нафақахӯрон, занон ва коргарони ғайрирасмӣ фишори бештар меорад.
Қисми муҳими тарҳ ба рақамикунонӣ ва таъсиси марказҳои ҳифзшудаи маълумот, платформаи ягонаи рақамӣ, рақамикунонии парвандаҳо, тақвияти амнияти киберӣ ва мубодилаи маълумот байни ниҳодҳои давлатӣ равона мешавад. БОР интизор дорад, ки ҳадди ақал 320 ҳазор пардохткунандаи саҳмҳои суғуртавӣ ва 250 ҳазор нафақахӯр аз хизматрасониҳои нав истифода баранд.
Аммо рақамикунонии низоми пардохт худ ба худ мушкили асосии нафақахӯрони Тоҷикистон, нокифоя будани маблағи нафақа барои таъмини зиндагии шоистаро ҳал намекунад.
Арзёбии Бонки ҷаҳонӣ дар бораи ҳифзи иҷтимоӣ дар Тоҷикистон нишон медиҳад, ки дар соли 2023 беш аз 551 ҳазор нафар нафақаи суғуртавӣ ва тақрибан 188 ҳазор нафар нафақаи иҷтимоӣ мегирифтанд. Ҳамзамон, ин ниҳод таъкид кардааст, ки андозаи миёнаи нафақа аз хатти фақре, ки дар арзёбӣ истифода шудааст, поин буда, низоми ҳифзи иҷтимоӣ ниёзҳои ҳамаи гурӯҳҳои осебпазирро пурра пӯшонида наметавонад.
Созмони байналмилалии меҳнат низ моҳи феврали соли 2026 ба натиҷаи монанд расида, гуфта буд, ки фарогирии нафақаи пиронсолӣ дар Тоҷикистон нисбатан васеъ аст, аммо ҳаҷми пардохтҳо барои берун овардани қисми зиёди пиронсолон аз фақр кофӣ нест. Коршиносони созмон ҳамзамон гуфтаанд, ки афзоиши тадриҷии чунин пардохтҳо аз нигоҳи молиявӣ имконпазир аст.
Ин нукта барои арзёбии гранти нави БОР муҳим аст. Аз баёнияи бонк бармеояд, ки қисми зиёди таваҷҷуҳ ба идоракунӣ, технология ва тавсеаи фарогирӣ равона шудааст. Аммо дар он гуфта намешавад, ки дар натиҷаи иҷрои тарҳ худи ҳаҷми нафақа то чӣ андоза зиёд мешавад ё қобилияти харидории нафақахӯрон чӣ гуна ҳифз хоҳад шуд.
Мушкили дувум сохтори бозори меҳнати Тоҷикистон аст. Барои он ки низоми нафақаи суғуртавӣ устувор бошад, бояд шумораи зиёди шаҳрвандони қобили меҳнат мунтазам саҳми суғуртавӣ пардохт кунанд. Аммо муҳоҷирати меҳнатӣ, шуғли ғайрирасмӣ, кори мавсимӣ ва худмашғулии берун аз низоми расмӣ боис шудаанд, ки қисми назарраси аҳолӣ солҳои зиёд саҳми кофӣ ҷамъ накунад. Бонки ҷаҳонӣ низ сатҳи баланди шуғли ғайрирасмӣ ва муҳоҷирати хориҷиро аз омилҳои асосии заъфи молиявии низоми нафақаи Тоҷикистон ном бурдааст.
Аз ин рӯ, танҳо сабти номи бештари шаҳрвандон дар низом ҳанӯз кафолат намедиҳад, ки онҳо дар пиронсолӣ нафақаи муносиб мегиранд. Саволи муҳим ин аст, ки барои муҳоҷирон, худмашғулон ва коргарони дорои даромади кам кадом тартиби саҳмгузорӣ пешниҳод мешавад ва оё онҳо тавони пардохти мунтазами чунин саҳмҳоро доранд.
Боз як масъала таносуби нафақа бо маош ва хароҷоти зиндагӣ аст. Барои намуна, тибқи маълумоти расмие, ки тобистони соли 2026 нашр шуд, музди миёнаи моҳона дар кишвар ба беш аз 3,1 ҳазор сомонӣ расидааст. Дар вилояти Хатлон бошад, нафақаи миёна дар соли 2025 тақрибан 506 сомонӣ гуфта шудааст. Ҳарчанд ин нишондиҳандаҳо аз давраҳо ва манбаъҳои гуногунанд ва онҳоро набояд ҳамчун муқоисаи дақиқи умумиҷумҳуриявӣ қабул кард, онҳо фарқи бузурги байни даромади меҳнатӣ ва таъминоти нафақавиро нишон медиҳанд.
Ба ин тартиб, гранти 20,5 миллион доллар метавонад зоҳиран низоми нафақаро аз нигоҳи техникӣ шаффофтар ва дастрасии шаҳрвандонро ба хизматрасониҳо осонтар кунад. Вале рақамикунонии нафақаи кам онро ба нафақаи кофӣ табдил намедиҳад.
Барои арзёбии натиҷаи воқеии тарҳ чанд савол калидӣ боқӣ мемонад, ки чанд нафар аз муҳоҷирону коргарони ғайрирасмӣ воқеан ба низоми суғурта ворид мешаванд ва саҳми онҳо бо кадом шарт пардохт мешавад. Саволи дигар ин ки ҳаҷми нафақа нисбат ба таваррум ва хароҷоти зиндагӣ чӣ гуна тағйир меёбад ва аз 20,5 миллион доллар чӣ қадар мустақиман барои беҳтар кардани вазъи иҷтимоии нафақахӯрон ва чӣ қадар барои инфрасохтори маъмурию рақамӣ харҷ мешавад.
Дар баёнияи мухтасари БОР муҳлати иҷрои тарҳ, нишондиҳандаҳои дақиқи афзоиши фарогирии нафақа ва таъсири пешбинишудаи он ба андозаи пардохтҳои нафақавӣ шарҳ дода нашудааст. Аз ин рӯ, меъёри асосии муваффақияти тарҳ на шумораи серверҳо ё хизматрасониҳои рақамӣ, балки он хоҳад буд, ки дар ниҳоят чанд шаҳрванди бештар бо нафақаи воқеан кофӣ ба синни пирӣ мерасад.