Конфронси САҲА дар Варшава оғоз шуд: ҳуқуқи инсон, волоияти қонун ва озодии баён дар меҳвари баҳсҳо
Паём ТВ, 6 октябри 2026. Рӯзи 5 октябр дар Варшава Конфронси солонаи ченаки ҳуқуқҳои инсонии Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо (САҲА) оғоз ёфт. Ба иттилои созмон, дар он беш аз 1800 намояндаи давлатҳо, ниҳодҳои байналмилалӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ иштирок мекунанд. Ҳамоиш то 15 октябр идома мекунад ва иҷрои уҳдадориҳои кишварҳоро дар соҳаи ҳуқуқи инсон ва демократия баррасӣ хоҳад кард.
Конфронсро раёсати швейтсарии САҲА бо дастгирии Дафтари ниҳодҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсон — ODIHR баргузор мекунад. Маҳалли баргузорӣ меҳмонхонаи «Sofitel Victoria» дар пойтахти Лаҳистон аст.
Тибқи эълони расмӣ, ҳамоиш нӯҳ рӯзи кориро фаро мегирад ва ҷаласаҳои умумии он ба забонҳои англисӣ ва русӣ мустақим пахш мешаванд. Паёми асосии оғози конфронс зарурати табдил додани уҳдадориҳои ҳуқуқи инсон ба амал буд. Раиси амалкунандаи САҲА, намояндаи Швейтсария Игнасио Кассис, таъкид кард, ки ҳамоиш бояд ҳам масъулияти давлатҳоро дар баробари уҳдадориҳои қабулшуда ёдовар шавад ва ҳам фазои муколамаро дар шароити душвори сиёсӣ нигоҳ дорад.
Дар оғози кори конфронс дабири кулли САҲА Феридун Синирлиоғлу ва директори ODIHR Мария Телалиан низ ба аҳамияти ҳуқуқи инсон барои амният ва зарурати идомаи муколама миёни давлатҳо ва ҷомеаи шаҳрвандӣ таваҷҷуҳ карданд. Беш аз нисфи иштирокдорони сабтиномшуда намояндагони ҷомеаи шаҳрвандӣ ҳастанд.
Дар баробари даҳ ҷаласаи умумӣ тақрибан 90 чорабинии канорӣ пешбинӣ шудааст. Раиси Маҷмаи порлумонии САҲА Пере Жоан Понс дар суханронии худ аз афзоиши номуайянӣ ва коҳиши умеди мардум дар минтақаи САҲА ҳушдор дод. Ӯ ҷангҳо, буҳрони иқлим, гаронии зиндагӣ ва мушкили манзилро аз омилҳои нигаронии ҷомеа номид. Ба арзёбии ӯ, посух ба ин вазъ бояд тақвияти ҳамкории бисёрҷониба, эҳтиром ба ҳуқуқи байналмилалӣ ва идомаи муколама бошад.
Понс ҳамчунин таъкид кард, ки ниҳодҳои демократӣ, ҳуқуқи инсон ва волоияти қонун ҷузъҳои зарурии амниятанд. Дар суханронии ӯ таҷовузи Русия ба Украина ва ранҷи аҳолии Ғазза низ ҳамчун намунаҳои буҳронҳои ҷиддии имрӯз зикр шуданд. Барномаи конфронс доираи васеи масъалаҳоро фаро мегирад. Ҷаласаи рӯзи 6 октябр ба пешгирии шиканҷа, масъалаи бекор кардани ҳукми қатл ва ҳифзи ҳуқуқи инсон ҳангоми мубориза бо терроризм бахшида шудааст. Рӯзҳои баъдӣ озодии гирдиҳамоӣ ва иттиҳодияҳо, ҳимояи фаъолони ҳуқуқи инсон, озодии дин, мубориза бо табъиз, мустақилияти додгоҳ ва ҳуқуқ ба мурофиаи одилона баррасӣ мешаванд. Баҳсҳо дар бораи интихоботи демократӣ, гурезагон, қочоқи инсон, озодии расонаҳо, амнияти рӯзноманигорон ва пешгирии хушунат алайҳи занон низ дар барнома ҷой доранд. Барои Тоҷикистон мавзӯъҳои ин ҳамоиш аҳамияти мустақим доранд. Ҳифзи ҳуқуқи инсон дар мубориза бо терроризм, мустақилияти додгоҳ, озодии баён ва ҳуқуқи фаъолони ҷамъиятӣ аз масъалаҳое ҳастанд, ки метавонанд дар арзёбии муносибати давлат бо шаҳрвандон ва мунтақидонаш матраҳ шаванд. Конфронс имкони пешниҳоди далелҳо, баёни мавқеи ҷонибҳо ва талаб кардани посухҳои мушаххасро фароҳам меорад. Аммо дар манбаъҳои расмии оғози ҳамоиш, ки барои ин гузориш санҷида шуданд, ҷузъиёти суханрониҳои намояндагони Тоҷикистон ё созмонҳои тоҷикистонӣ оварда нашудааст.
Аҳамияти чунин ҳамоишҳо танҳо дар баёни нигаронӣ нест. Онҳо метавонанд масъалаҳои маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳоро аз сатҳи баҳси дохилӣ ба муҳокимаи байналмилалӣ баранд ва миёни ҳомиёни ҳуқуқ, рӯзноманигорон ва намояндагони давлатҳо робитаи мустақим эҷод кунанд. Дар айни ҳол, худи баргузории конфронс маънои ҳалли қазияҳо ё иҷро шудани уҳдадориҳоро надорад: натиҷаи амалии он ба пайгирии пешниҳодҳо ва рафтори минбаъдаи давлатҳо вобаста мемонад.
САҲА дар шарҳи механизмҳои ченаки ҳуқуқҳои инсонӣ мегӯяд, ки чунин баҳсҳо баъзан барои созмонҳои ғайридавлатӣ имкони нодири муроҷиати мустақим ба ҳукуматҳоро фароҳам меоранд. Тавсияҳои онҳо метавонанд ба равандҳои минбаъдаи тасмимгирии созмон роҳ ёбанд.