БОР: Камбизоатӣ дар Тоҷикистон коҳиш меёбад, аммо нобаробарӣ афзоиш дорад

Дар гузориши расмии Бонки Осиёии Рушд (БОР), ки дар он вазъи иҷтимоӣ-иқтисодии Тоҷикистон ва дурнамои рушди кишвар барои солҳои 2026–2030 мавриди таҳлил қарор гирифтааст, дар он тамоюлҳои асосии коҳиши камбизоатӣ, сатҳи нобаробарӣ, мушкилоти сохтории иқтисод, вазъи бозори меҳнат, амнияти озуқаворӣ ва дигар омилҳои калидиро арзёбӣ шуда, мушкилоти асосӣ ва чолишҳои дарозмуддати рушди кишварро нишон медиҳад.

Дар гузориш гуфта мешавад, Тоҷикистон давраи таҳаввулоти омехтаи иҷтимоӣ-иқтисодиро таҷриба мекунад. Гарчанде ки сатҳи камбизоатӣ тибқи омор дар солҳои охир ба таври назаррас коҳиш ёфтааст, нобаробарӣ ва маҳдудиятҳои сохтории иқтисодӣ ҳамоно аз мушкилоти ҷиддӣ боқӣ мемонанд. Ин арзёбӣ дар Стратегияи ҳамкории Бонки Осиёии Рушд бо кишвар барои солҳои 2026–2030 пешниҳод шудааст.

Тибқи маълумоти Бонки Осиёии Рушд, ҳиссаи аҳолие, ки зери хатти камбизоатӣ зиндагӣ мекунад, аз 30,9 дарсад дар соли 2020 то 19,9 дарсад дар соли 2024 коҳиш ёфтааст.

Бо вуҷуди ин, беҳбуди вазъ бештар ба афзоиши даромадҳо вобаста аст, ки он аз болоравии маош ва интиқоли маблағҳои муҳоҷирони меҳнатӣ сарчашма мегирад, на аз эҷоди устувори ҷойҳои корӣ дар иқтисоди миллӣ. Таҳлилгарон таъкид мекунанд, ки чунин раванд метавонад ба амиқтар шудани нобаробарӣ мусоидат намояд, махсусан дар минтақаҳои деҳот ва дурдаст, ки дастрасӣ ба имкониятҳои иқтисодӣ маҳдуд боқӣ мемонад.

Қисми зиёди аҳолии Тоҷикистон дар минтақаҳои ҷанубӣ ва марказӣ зиндагӣ мекунанд, ки фаъолияти иқтисодӣ дар онҳо асосан ба кишоварзӣ вобаста аст. Ин минтақаҳо бо хатарҳои баланди иҷтимоӣ рӯбарӯ мебошанд. Занон ба сабаби маҳдуд будани имкониятҳои шуғл ва сатҳи баланди норасоии озуқа яке аз гурӯҳҳои осебпазиртарин ба шумор мераванд.

Бо вуҷуди пешрафти умумӣ дар коҳиши камбизоатӣ, мушкилоти амнияти озуқаворӣ боқӣ мемонанд. Тақрибан 1,5 миллион нафар ҳамчун осебпазир арзёбӣ мешаванд ва ҳудуди 50 ҳазор нафар ба норасоии шадиди озуқа дучор ҳастанд.

Дар Индекси ҷаҳонии гуруснагӣ барои соли 2025 Тоҷикистон дар миёни 123 кишвар ҷойи 63-юмро ишғол кардааст, ки пасттарин нишондиҳанда дар миёни давлатҳои Осиёи Марказӣ маҳсуб мешавад.

Бонки Осиёии Рушд заъфи диверсификатсияи иқтисодиро ҳамчун мушкилоти калидии сохторӣ муайян мекунад. Вобастагии баланд ба кишоварзӣ кишварро ба осебпазирӣ дар баробари таконҳои беруна ва хатарҳои иқлимӣ дучор месозад. Рушди бахши хусусӣ суст пеш меравад, ки онро норасоии нерӯи кории соҳибихтисос, сатҳи пасти рушди инфрасохтор ва муҳити мураккаби танзимӣ-ҳуқуқӣ маҳдуд мекунад. Ҳамгироии маҳдуд ба бозорҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ низ ба рушди иқтисодӣ монеа эҷод мекунад.

Сифати инфрасохтор яке аз пасттаринҳо дар минтақа боқӣ мемонад. Дастрасии маҳдуд ба шабакаҳои нақлиётӣ ва хизматрасониҳои логистикӣ ҳамоно рушди саноат ва тавсеаи савдоро бозмедорад.

Соҳаи энергетика низ бо мушкилоти сохторӣ рӯбарӯ аст. Вобастагӣ ба гидроэнергетика осебпазириро нисбат ба тағйирёбии иқлим зиёд мекунад, махсусан дар шароити коҳиши захираҳои об ва обшавии пиряхҳо.

Ҳамзамон, камбудиҳо дар низоми маориф ва омодасозии касбӣ ба идомаи норасоии кадрҳои соҳибихтисос мусоидат мекунанд.

Ин омилҳо бо сатҳи баланди муҳоҷирати меҳнатӣ, махсусан миёни ҷавонон, шиддат мегиранд. Дар натиҷа, иқтисоди миллӣ аз норасоии нерӯи корӣ дар соҳаҳое ранҷ мебарад, ки метавонанд рушди дарозмуддатро таъмин намоянд.

Гарчанде ки кишоварзӣ ҳанӯз ҳам нақши марказӣ дар таъмини воситаҳои рӯзгузаронӣ дорад, он ҳарчи бештар ба хатарҳои иқлимӣ дучор шуда, аз ҷиҳати дастрасӣ ба бозорҳо, маблағгузорӣ ва технологияҳои муосир маҳдуд боқӣ мемонад.

Манбаъ: The Times of Central Asia